Soát nhận xét học sinh trước khi nộp: 6 lỗi hay gặp và kết quả chạy thử
Viết nhận xét cho cả lớp đã mất thời gian, soát lại còn khó hơn. Nhìn qua 40 lời nhận xét thì thấy ổn, đến khi phụ huynh đọc mới thấy em điểm thấp được khen “nắm vững kiến thức”, hay hai em có lời giống hệt nhau. Bài này nêu 6 lỗi hay gặp khi soát nhận xét học sinh, kèm căn cứ trong Thông tư 22 và Thông tư 27. Sau đó là kết quả chạy thử chức năng soát của công cụ Nhận xét học sinh trên một bảng điểm cài sẵn 6 lỗi, để thầy cô biết công cụ bắt được gì và bỏ sót gì.
Lời nhận xét đúng cần khớp với điều gì
Soát nhận xét là đối chiếu từng lời với hai thứ: mức hoặc điểm của học sinh, và yêu cầu về nội dung nhận xét trong thông tư của cấp học.
| Cấp học | Văn bản | Lời nhận xét phải khớp với |
|---|---|---|
| Tiểu học | Thông tư 27/2020/TT-BGDĐT | Mức đạt môn học (Hoàn thành tốt, Hoàn thành, Chưa hoàn thành) và mức phẩm chất, năng lực (Tốt, Đạt, Cần cố gắng) |
| THCS, THPT | Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT | Điểm trung bình môn hoặc mức Đạt, Chưa đạt; nội dung nêu sự tiến bộ, ưu điểm nổi bật, hạn chế chủ yếu |
Thông tư 22 quy định giáo viên môn học “nhận xét, đánh giá kết quả rèn luyện, sự tiến bộ, ưu điểm nổi bật, hạn chế chủ yếu của học sinh trong quá trình rèn luyện và học tập môn học”. Vì vậy một lời nhận xét đủ ý thường có ba phần: một ưu điểm cụ thể, một hạn chế cụ thể, một việc em cần làm tiếp. Mẫu câu theo từng mức có ở các bài nhận xét môn học theo Thông tư 22 và nhận xét cuối học kì 1 theo Thông tư 27.
6 lỗi hay gặp khi soát nhận xét học sinh
1. Lời khen không khớp mức điểm
Em điểm trung bình 4,2 nhưng nhận xét “Nắm vững kiến thức, làm bài tốt”. Lỗi này gần như luôn đến từ việc chép một mẫu cho cả lớp rồi quên sửa. Cách soát: sắp xếp bảng theo điểm tăng dần, đọc riêng nhóm điểm thấp nhất xem có lời khen nào quá mức không.
2. Lời nhắc không khớp mức điểm
Chiều ngược lại: em 9,0 nhưng nhận xét “Cần cố gắng nhiều hơn, làm bài còn chậm”. Học sinh giỏi vẫn có hạn chế, nhưng lời nhắc phải là hạn chế cụ thể (“cần trình bày lời giải ngắn gọn hơn”), không phải câu dành cho học sinh yếu. Cách soát: đọc riêng nhóm điểm cao nhất.
3. Từ gán nhãn
“Lười”, “kém”, “hư”, “không chịu học” mô tả con người chứ không mô tả việc làm. Thay bằng biểu hiện quan sát được và việc cần làm: “Em còn hay bỏ bài tập về nhà; cần hoàn thành bài trước khi đến lớp.”
4. Lời trùng nhau giữa nhiều học sinh
Hai em 6,8 và 6,7 cùng nhận “Có cố gắng, cần chú ý hơn khi tính toán”. Trùng vài cụm từ là bình thường, trùng nguyên câu thì phụ huynh hai em so với nhau là thấy ngay. Mỗi em nên có ít nhất một ý riêng. Cách soát: trong Excel, dùng định dạng có điều kiện “giá trị trùng lặp” cho cột nhận xét.
5. Đưa thông tin sức khoẻ, hoàn cảnh gia đình vào lời nhận xét
“Hoàn cảnh gia đình khó khăn nên học chưa tốt” vừa gắn kết quả học tập với hoàn cảnh, vừa đưa thông tin riêng tư vào văn bản sẽ có nhiều người đọc. Nếu cần theo dõi, thầy cô ghi ở sổ chủ nhiệm hoặc trao đổi riêng với phụ huynh.
6. Nhắc lại điểm số và dùng mức không có trong thông tư
Lỗi này hay gặp ở lời nhận xét do AI viết: “Kết quả Toán ở mức khá với điểm trung bình 7,2”. Học bạ đã có cột điểm nên nhắc lại số là thừa. Thông tư 22 xếp mức Tốt, Khá, Đạt, Chưa đạt cho kết quả học tập chung của học kì, cả năm; với từng môn tính điểm thì ghi điểm trung bình. Viết “mức khá” cho một môn dễ gây hiểu nhầm. Nên bỏ phần nhắc điểm và giữ phần ưu điểm, hạn chế, việc cần làm.
Chạy thử chức năng soát với 6 lỗi cài sẵn
Để biết chức năng soát làm được tới đâu, bài này dựng một bảng điểm giả định 10 học sinh lớp 7, môn Toán, cuối học kì I, có cột TX1, TX2, GK, CK, TB và cột “Nhận xét”. Trong cột nhận xét cài sẵn 6 lỗi đúng như phần trên: khen lệch điểm (em số 2), nhắc lệch điểm (số 3), gán nhãn (số 4 và số 8), hai lời trùng nhau (số 5 và 6), nhắc hoàn cảnh gia đình (số 10). Chọn THCS, THPT (Thông tư 22), loại nhận xét Môn học, dán bảng rồi bấm “Chỉ soát nhận xét có sẵn”. Chức năng này miễn phí.
Kết luận từ lần chạy thử: chức năng soát bắt đúng lời nhắc lệch điểm cao, từ “lười” và thông tin gia đình. Nó gắn cờ “hơi ngắn” cho lời khen lệch điểm của em 4,2 và cho câu “Kém, không chịu học”, tức là vẫn khiến thầy cô nhìn lại hai lời này nhưng không nói đúng lỗi. Nó bỏ sót hai lời giống hệt nhau của em số 5 và số 6. Vì vậy hãy dùng chức năng soát để lọc nhanh, rồi vẫn đọc lại cả cột theo quy trình ở dưới.
Một điểm tốt cần biết: họ tên học sinh chỉ dùng trên máy của thầy cô để ghép kết quả, công cụ chỉ gửi số thứ tự, điểm, mức và ghi chú, không gửi họ tên.
Để AI viết lại rồi soát tiếp
Cũng bảng đó, bấm “Viết nhận xét” (2 điểm một lượt, khoảng 1 đến 3 phút, tối đa 60 học sinh). Công cụ viết lại cả cột dựa trên điểm thành phần và điểm trung bình. Các lỗi gán nhãn, khen lệch điểm và nhắc hoàn cảnh đều biến mất, và chức năng soát chạy lại không báo lỗi nào.
Lời AI viết có ưu điểm, hạn chế và việc cần làm, đúng ba ý mà Thông tư 22 yêu cầu. Với em số 10, AI còn đọc được điểm cuối kì 7,5 cao hơn giữa kì 7 để ghi “có tiến bộ”. Nhưng lời nào cũng mắc lỗi số 6 ở trên: cả 10 lời đều nhắc lại điểm trung bình, và 6 lời dùng chữ “mức khá”, “mức tốt” cho một môn. Thầy cô nên xoá phần đó trước khi chép vào học bạ, và thêm một chi tiết riêng mà chỉ giáo viên biết (em hay phát biểu, em tiến bộ ở phần hình học…), vì AI chỉ có điểm số.
Quy trình soát một cột nhận xét
- Đặt cột điểm (hoặc mức) ngay cạnh cột nhận xét.
- Chạy chức năng soát (hoặc tự lọc): xem hết các dòng bị gắn cờ trước.
- Sắp xếp theo điểm, đọc riêng nhóm thấp nhất và nhóm cao nhất để bắt lỗi 1 và 2.
- Tô màu các ô trùng trong Excel để bắt lỗi 4.
- Tìm các từ “lười”, “kém”, “hư”, “gia đình”, “bệnh”, “ốm” để bắt lỗi 3 và 5.
- Đọc lại 5 em bất kì từ đầu đến cuối như thể mình là phụ huynh, kiểm tra xưng hô “em” hay “con” thống nhất.
- Chỉ chép vào học bạ, vnEdu hoặc SMAS sau khi soát xong.
Muốn soát cả cột nhận xét trong một lần bấm? Chức năng soát nhận xét có sẵn miễn phí; viết nhận xét cho cả lớp tốn 2 điểm một lượt, tài khoản mới được tặng 15 điểm.
Câu hỏi thường gặp
Chức năng soát nhận xét có mất điểm không?
Không. Soát nhận xét có sẵn là miễn phí. Chỉ chức năng viết nhận xét tốn 2 điểm mỗi lượt.
Chức năng soát có bắt được hết lỗi không?
Không. Trong lần chạy thử với 6 lỗi cài sẵn, công cụ bắt đúng 3 lỗi, gắn cờ “hơi ngắn” cho 2 lời có lỗi khác và bỏ sót một cặp lời trùng nhau. Thầy cô vẫn cần đọc lại cả cột.
Có nên ghi điểm số vào lời nhận xét không?
Không cần. Học bạ đã có cột điểm. Lời nhận xét nên tập trung vào sự tiến bộ, ưu điểm nổi bật và hạn chế chủ yếu như Thông tư 22 quy định.
Có được ghi hoàn cảnh gia đình của học sinh vào nhận xét không?
Không nên. Đây là thông tin riêng tư và không thuộc nội dung đánh giá kết quả học tập. Nếu cần theo dõi, ghi ở sổ chủ nhiệm hoặc trao đổi riêng với phụ huynh.
